سلام و صلوات :

در احاديث و روايات معتبر داريم ؛ دعايى كه بدون حمد و ثناى الهى و ذكر نام خدا و سلام و صلوات بر محمد و آل محمدعليهم السّلام شروع شود، پذيرفته نخواهد شد. از آنجائى كه هدف از برپائى اين گونه از مجالس ، توسل به ائمه اطهارعليهم السّلام و نتيجه گرفتن از آن است ، بايد به فرموده خودشان ، با حمد و ثناى الهى و درود فرستادن بر خاندان عصمت و طهارت شروع مى شود. تفاوتى نمى كند كه مجلس عزادارى باشد و يا مجلس جشن و ميلاد ائمه هدى عليهم السّلام در هر دو صورت بايد مجلس به كيفيت فوق آغاز گردد.
اين سلام و ثنا مى تواند بسيار ساده و به صورت فرستادن سه صلوات و گفتن (( بِسمِ اللّه الرّحمنِ الرّحيمِ)) باشد و يا قسمتى از دعا يا مناجات ماءثوره از ائمه معصومين مثل : (( السّلامُ عَلَيكُم يا اَهلَبَيت النَّبُوَة )) و... يا خواندن صيغه توبه ((اَستَغفِرُ اللّهَ الّذِى لا اِلهَ الاّ هُو، الحَىُّ القَيّوم ، الرّحمنُ الرّحيم ، ذُوالجَلالِ وَ الا كرَام ، مِن جَمِيعِ ظُلمِى وَ جُرمِى وَ اِسرَافِى عَلَى نَفسِى وَ اَتوُبُ اِلَيهِ)) و يا خواندن دعاى فرج امام زمان (( اللَّهُمَّ كُن لِوَلِيِكَ الحُجَّةِ بنِ الحَسَنِ...)) باشد. كه به فراخور مجلس انتخاب مى شود. مثلاً اگر شب شهادت بود، بهتر است ذكر شروع مجلس نيز با آن امام همام رابطه داشته باشد مثلاً شب شهادت امام حسن مجتبى عليه السّلام همان قطعه اى كه در دعاى توسل براى ايشان مى خوانيم ، قرائت شود و يا اگر مجلس در محرم است از لعن و سلام زيارت مقدسه عاشورا استفاده نمائيم و اگر مجلس مناجات مى باشد. از خواندن صيغه توبه و يا خواندن گوشه هايى از دعاى كميل و يا قرائت فرازهائى از مناجات خمس عشر (مناجاة التائبين ) كه در مفاتيح الجنان مى باشد، بهره مند شويم .
نكته اى كه در اينجا وجود دارد اين است كه اگر مجلس عزادارى و روضه است ، خواندن خطبه اول آن و دادن سلام و صلوات نبايد خيلى طولانى بشود زيرا موجب خستگى و ملال مستمع مى گردد. مداح خوب كسى است كه هر وقت در محدوديت زمانى قرار گرفت ، وقت را طورى تنظيم نمايد كه به اكثر قسمت هاى مهم برنامه خود پرداخته باشد نه اينكه كلاً يك قسمت از آن را حذف كند مثلاً بگويد چون وقت نيست من از اصل روضه شروع كنم و بدون سلام دادن ، شروع به روضه خوانى نمايد. بايد از حواشى هر قسمت از برنامه اش مقدارى بزند تا ناهماهنگى پيش نيايد. چه بسا سلام دادن اول مجلس ، كارى كوچك شمرده شده و بيشتر به روضه خواندن و سينه زدن بها داده مى شود. اما توجه داشته باشيم كه ادب مجلس بايد رعايت شود و سلامى هر چند كوتاه ، فرستاده گردد.
در محدوديت هاى زمانى ، مداح مى تواند از برنامه هائى كه در حاشيه توسل وجود دارد، كسر بگذارد مثل سينه واحد زدن و ايستاده سينه زنى كردن و... نه اينكه از سلام دادن صرف نظر كند.
د) شعر شروع مجلس  
بعد از دادن سلام و صلوات و حمد ثناى الهى ، مداح ، مجلس را با شعر شروع مى كند. اين بهترين حالت مجلس است كه وقتى سلام داد، شعرى را با عنوان مقدمه مجلس ‍ شروع مى كند كه پسنديده تر از حالتى است كه بعد از سلام دادن ، مداح شروع به صحبت كردن و روضه خواندن كند. سعى كنيد هميشه مجلس (حتى مجالس ‍ كوچك و توسلات مختصر) را با شعر آغاز نمائيد تا حالت وزين ترى به خود بگيرد. شعرى كه ابتداى مجلس خوانده مى شود مى تواند اشعارى از آقا امام زمان عليه السّلام باشد كه در حال حاضر، مجالس بيشتر به اين شكل شروع مى شوند و مى توان از اشعارى كه در اين زمينه سروده شده است استفاده نمود و از غزل هاى حافظ و يا غزل هاى حضرت امام (رحمة الله عليه ) استفاده كرد مثلاً:

روى تو كس نديد و هزارت رقيب هست

 

در غنچه اى هنوز و صدت عندليب هست

 

هر چند دورم از تو كه دور از تو كس مباد

 

اما اميد وصل تواءم عن قريب هست

 

گر آمدم به كوى تو چندان غريب نيست

 

چون من در اين ديار هزاران غريب هست

 

عاشق كه شد يار به حالش نظر نكرد

 

اى خواجه درد نيست و الا طبيب هست

و يا از اشعار اخلاقى ، كه در مذمت نفس سروده شده و يا اشعار مناجاتى استفاده كرد كه اين گونه ، اشعار مناسب مجالس دعا و زيارات مى باشد مثلاً در شبهاى ماه مبارك رمضان و يا قبل از دعاى كميل و... مثلاً اين شعر:

يا رب ار نگذرى از جرم و گناهم چه كنم

 ندهى گر به در خويش پناهم چه كنم


گر برانى و نخواهى و كنى نوميدم

 

به كه روى آرم و حاجت زكه خواهم چه كنم

گر بخشى گنهم شرم مرا آب كند

 

ور نبخشى تو بدين روى سياهم چه كنم

 نتوانم كنم انكار گنه يك ز هزار


 تو كه بودى به همه حال گواهم چه كنم


بارلها! كرمى مرحمتى امدادى

كاروان رفته و من مانده به راهم چه كنم

و يا از اشعارى استفاده نمايد كه در مدح ائمه معصومين عليهم السّلام سروده شده كه در گذشته خواندن اين گونه اشعار، جايگاه بهترى در مجالس داشته است . اشعارى كه در مدح اهل بيت عليهم السّلام سروده شده و بسيار ساده و بى پيرايه است و بيشتر در مدح اباعبدالله الحسين عليه السّلام سروده مى شده كه البته هنوز هم در هيئاتى كه به سبك سنتى عزادارى مى نمايند، اين اشعار به چشم مى خورد، مثل اين شعر:

اى چراغ شام تارم يا حسين

اى اميد روزگارم يا حسين

 اى قرار قلب زار عاشقان


من ز هجرت بى قرارم يا حسين

من گداى لطف و احسان تواءم

 اى تو لطف بى شمارم يا حسين


من به درگاهت غلامى روسياه

يا كه عبدى شرمسارم يا حسين

 چشم اميدم قيامت سوى توست


 اى به محشر غمگسارم يا حسين


 در قيامت من چه غم دارم به دل


 گر تو باشى در كنارم يا حسين


 من دل افگار و پريشان تواءم


اى شفاى قلب زارم يا حسين

و يا اين شعر:

مهر تو را به عالم امكان نمى دهم

 اين گنج پر بهاست كه من ارزان نمى دهم


نام تو را نزد اجانب نمى برم

 چون اسم اعظم است به ديوان نمى دهم


 گر انتخاب جنت و كويت به من دهند


كوى تو را به جنت و رضوان نمى دهم

 جان مى دهم به شوق وصال تو يا حسين


تا بر سرم قدم ننهى جان نمى دهم

اى خاك كربلاى تو مهر نماز من

 اين مهر را به مهر سليمان نمى دهم


من را غلامى تو بود تاج افتخار

 اين تاج را به افسر شاهان نمى دهم


شعر اول مجلس ، هر قسمى از اين سه دسته كه باشد بايد به عنوان مقدمه توسل از آن بهره جست و بايد توجه داشت كه نبايد آن را اصل قرار داد، تا جا براى اشعار روضه هم وجود داشته باشد. البته اين بدان معنى نيست كه با اين اشعار نمى شود مجلس گردانى كرد، خير. مقصود اين مى باشد كه اگر قرار است بعد از اين اشعار، شعر ديگرى خوانده شود، بايد از اطاله دادن آن پرهيز كرد تا سبب خستگى مستمع نشود و بار شعر را در اشعار بعدى بيشتر كرد. چون خواندن اين اشعار، جنبه مقدمه دارد و به سبب آماده شدن مستمع ، براى گوش دادن روضه خوانده مى شود زيرا در اول مجلس ، مستمع هنوز، آمادگى روضه گوش كردن را ندارد و بايد او را آماده ساخت و هر كجا كه مداح احساس كرد مستمعش آماده شده ، بايد مقدمه را تمام كند و به خواندن روضه و اشعار مربوط به آن بپردازد


برچسب‌ها: آموزش, فنون, تمرین, مداحی
+ نوشته شده در  سه شنبه ۱۳۹۰/۱۱/۲۵ساعت ۷ ق.ظ  توسط سید ماشاالله باختر  |